ΑΓΡΟΤΙΚΗ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΗ 1870 - 1871 ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥ ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΥ

 

H αγροτική μεταρρύθμιση του Αλ. Κουμουνδούρου

Α. Ποιος ήταν ο Α. Κουμουνδούρος:
on H αγροτική μεταρρύθμιση του Αλ. ΚουμουνδούρουΑ. Ποιος ήταν ο Α. Κουμουνδούρος:

Ένας από τους σημαντικότερους Έλληνες πολιτικούς του 19ου αιώνα αποτελεί ο Μεσσήνιος Αλέξανδρος Κουμουνδούρος. Ο σπουδαίος αυτός πολιτικός άνδρας γεννήθηκε το 1817- ή, κατ’ άλλους, το 1815- στη Σέλιτσα Μεσσηνίας και, αφού τελείωσε το Γυμνάσιο στο Ναύπλιο, γράφτηκε στην Νομική σχολή του «Οθώνειου» πανεπιστημίου Αθηνών.

  Η «πλούσια», όπως απεδείχθη, δραστηριότητα του βιογραφουμένου μας ξεκίνησε το 1841, όταν και πολέμησε στην επανάσταση του «Χαιρέτη- Βασιλογιώργη», η οποία «έλαβε χώρα» στην Κρήτη. Διακρίθηκε στη μάχη του Αποκορώνου, στο πλευρό Κρητών οπλαρχηγών. [1]

  Αν και σύντομα έγινε στην Καλαμάτα αντιεισαγγελέας, το 1851 εγκατέλειψε το επάγγελμά του, για να πολιτευθεί. Από τις αρχές της δεκαετίας του 1850 έως τον θάνατό του εκλεγόταν βουλευτής Μεσσήνης. Σαφέστερα, χρημάτισε- μεταξύ άλλων- πολλές φορές υπουργός και δέκα φορές πρωθυπουργός.

  Ας σημειωθεί ότι, κατά τη διάρκεια της- πολυετούς- πολιτικής του σταδιοδρομίας, το αντικείμενο της παρούσης μελέτης αντιμετώπισε ισχυρούς αντιπάλους, όπως τον Δ. Βούλγαρη, τον Επ. Δεληγιώργη και τον Χαρ. Τρικούπη, κατόρθωνε, ελέω της μετριοπάθειας, της ευθύτητας και της ψυχραιμίας του τα «φλέγοντα» εθνικά ζητήματα. Πλην των εθνικών θεμάτων, ο Κουμουνδούρος επέδειξε ενδιαφέρον και για τη διευθέτηση σοβαρών εσωτερικών ζητημάτων. Σαφέστερα, υπήρξε απηνής διώκτης της ληστείας, έλαβε μέτρα για την συγκρότηση ισχυρών σωμάτων στην ξηρά και τη θάλασσα και, συγχρόνως, προέβη σε μία σειρά από ενέργειες, οι οποίες σχετίζονταν με τον τομέα της κοινωνικής πολιτικής. Τέλος, θα ήταν παράλειψη αν δεν αναφέραμε ότι επί πρωθυπουργίας του ψηφίστηκε ο νόμος «Περί ευθύνης Υπουργών», το 1876, ο οποίος μάλιστα εφαρμόστηκε άμεσα, λόγω παραπομπής σε δίκη, με κατηγορούμενο τον Δ. Βούλγαρη.

Ο Αλέξανδρος Κουμουνδούρος (4 Φεβρουαρίου 1815 – 26 Φεβρουαρίου 1883) ήταν ένας από τους σημαντικότερους Έλληνες πολιτικούς του 19ου αιώνα, οπότε και διετέλεσε δέκα φορές πρωθυπουργός της Ελλάδας για συνολικό διάστημα 7,5 σχεδόν ετών.

Β. Το ζήτημα των εθνικών γαιών:

  Η κήρυξη της ανεξαρτησίας (1828) έφερε «στο προσκήνιο» το ζήτημα των «εθνικών γαιών». Με τον όρο «εθνικές γαίες» εννοούμε μεγάλες εκτάσεις γης στις περιοχές της Εύβοιας, της Αττικής και της Ανατολικής Στερεάς. Οι περί ων ο λόγος εκτάσεις καταλάμβαναν μόνο το 5% των συνολικών εδαφών του νεοπαγούς βασιλείου. Η προσάρτηση και διατήρησή τους βασιζόταν σε μία «ρύθμιση», η οποία περιλήφθηκε στο Πρωτόκολλο του Λονδίνου (3/2/1830) και, αιτία του φαινομένου υπήρξε μία βρετανική παρέμβαση υπέρ Οθωμανών υπηκόων- κατοίκων της «Παλαιάς Ελλάδας». [2] Παρ’ όλα αυτά, στη συντριπτική πλειοψηφία των αγροτικών εκτάσεων είχε «παγιωθεί» το σύστημα της οικογενειακής εκμετάλλευσης.

  Πάντως, θα ήταν παράλειψη αν δεν αναφέραμε ότι ήδη από την Οθωνική περίοδο, σημειώθηκε κάποια «πρόοδο» στην ελληνική αγροτική πολιτική. Πιο αναλυτικά, η Αντιβασιλεία ίδρυσε το 1833 το «Ελεγκτικό Συνέδριο», υπό την διεύθυνση του πολύπειρου Γάλλου οικονομολόγου Ar. de Regny. Το «Συνέδριο» αυτό και, ιδίως, ο επικεφαλής του έδωσαν «προτεραιότητα» στο ζήτημα των «εθνικών» κτημάτων και την προστασία της δημοσίας γης.

  Το κράτος «ενίσχυσε» την ίδρυση νέων οικισμών, ενώ, συγχρόνως, με το διάταγμα της 13ης Ιανουαρίου 1838 αποφασίζεται η διανομή γης σε ανθρώπους, οι οποίοι αγόραζαν γη, αλλά και σε πρώην αγωνιστές του ’21. Κατά συνέπεια, πολλοί πρόσφυγες- αγωνιστές, οι οποίοι προέρχονταν από τον ελληνικό βορρά, λαμβάνουν γαίες στην Λοκρίδα, την Βοιωτία και την Εύβοια.

 Μολαταύτα, το αγροτικό ζήτημα παρέμενε το περισσότερο ακανθώδες από όλα. Για την ακρίβεια, διανεμήθηκαν 105.836 στρέμματα, αριθμός ο οποίος θεωρήθηκε- δικαίως- ασήμαντος, επειδή οι «εθνικές γαίες» ανέρχονταν σε συνολική έκταση των 10.000.000 στρεμμάτων.

Ζαν Φρανσουά Μιγέ (Jean-François Millet, 4 Οκτωβρίου 1814 – 20 Ιανουαρίου 1875). Οι σταχομαζώχτρες (1857), Μουσείο Ορσέ, Παρίσι.

Γ. Ο νόμος ΥΛΑ’. Η μεταρρύθμιση:

  Το άρθρο 102, του Συντάγματος του 1864, αναφερόταν ρητά υπέρ της ιδιοκτησίας. Πάνω σε αυτό, ο πρωθυπουργός Κουμουνδούρος, με Υπουργό Οικονομικών τον Σ. Σωτηρόπουλο, προβαίνουν στην ψήφιση του νόμου ΥΛΑ’, στις 25 Μαρτίου του 1871. Ο νόμος αυτός αποσκοπούσε στην εξάλειψη των εθνικών γαιών, διαμέσου μίας πραγματικής αγροτικής μεταρρύθμισης.[3]

  Ο απολογισμός αυτής της μεταρρύθμισης, η οποία ολοκληρώθηκε χάρη της συνταγματικής αναθεώρησης του 1911, έδωσε τα ακόλουθα αποτελέσματα: διανεμήθηκαν συνολικά 2.650.000 στρέμματα γης, σε 357.217 κλήρους, με αγοραστική αξία «συνολικού ύψους» 90 εκατομμυρίων δραχμών.[4] Λαμβάνοντας υπ’ όψιν μας ότι ο αγροτικός πληθυσμός, κατά την απογραφή του 1879, δεν ξεπερνούσε τις 254.000 οικογένειες, έχουμε τη δυνατότητα να αναφέρουμε ότι το σύνολο των αποκατασθέντων εγκαταστάθηκαν ως ιδιοκτήτες.

  Συγκεφαλαιώνοντας, αξίζει να αναφερθεί ότι η παρεμβολή περί των «εθνικών γαιών» δεν ήταν παρά ένα παρεπόμενο, το οποίο «γεννήθηκε» όχι επειδή υπήρξε «απότοκο» μίας ανάμνησης, η οποία σχετιζόταν με την τουρκοκρατία, αλλά από την περίπλοκη κατάσταση, η οποία δημιουργήθηκε στην Ελλάδα μετά την απελευθέρωση και αιτίες ήταν: η επιβολή του ρωμανο-γερμανικού δικαίου και η κρατική πολιτική, που αποσκοπούσε να «φράξει» το δρόμο στην ανάπτυξη του αγροτικού καπιταλισμού.

  Το γεγονός ότι το κράτος διατήρησε την γη και αναζήτησε να την διανείμει, «αποδεικνύει» εν πολλοίς την προτίμησή της υπέρ ενός τρόπου εκμετάλλευσης της γεωργίας, όχι άμεσου, αλλά απρόσωπου, αν και κοινωνικού.

Βιβλιογραφία:

Αρώνη- Τσίχλη, Κ. (2005) «Αγροτικό ζήτημα και αγροτικό κίνημα», εκδ. Παπαδήμα, Αθήνα.

Βακαλόπουλου, Κ. (2004) «Ιστορία της Ελλάδος. Επίτομη- Συνθετική», εκδ. Σταμούλης, Θεσσαλονίκη.

Βεργόπουλου, Κ. (1976) «Το αγροτικό ζήτημα στην Ελλάδα», εκδ. Εξάντας, Αθήνα.

Εγκυκλοπαίδεια «του Ηλίου», Αθήνα.

Ευελπίδη, Χ. (1950) «Οικονομική και κοινωνική ιστορία της Ελλάδος», Αθήνα.

Σίδερις, Α.Δ. (1934) «Η γεωργική πολιτική της Ελλάδος κατά την λήξασαν 100ετίαν 1833-1933», Αθήνα.

Χατζηθωμά, Φ. (1988) «Λεξικό Εννοιών», εκδ. Φίλιππος, Ν. Πέλλας.

[1]) Βλ και «Ιστορία του Ελληνικού Έθνους», τ. ΙΓ’

[2]) Βλ και Αρώνη- Τσίχλη Κ. (2005) «Αγροτικό ζήτημα και αγροτικό κίνημα: Θεσσαλία 1881-1923»

[3]) Βλ και Σίδερι, Α.Δ.  «Η γεωργική πολιτική της Ελλάδος κατά την λήξασαν 100ετίαν 1833-1933»

[4]) Βλ και Ευελπίδη, Χρ. «Οικονομική και κοινωνική ιστορία της Ελλάδος»

ΔΙΑΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ

 

«ΔΙΑΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ: ΤΟ ΣΤΟΙΧΗΜΑ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΟΝ 21^ο ΑΙΩΝΑ»

Η διαπολιτισμική εκπαίδευση είναι η εκπαίδευση που ως δυναμική διαδικασία βοηθά στην αλληλεπίδραση και συνεργασία ομάδων μαθητών από διαφορετικά έθνη και πολιτισμούς και θέτει ως βασικό σκοπό τη δημιουργία μιας κοινωνίας με τα χαρακτηριστικά της κατανόησης, της αλληλεγγύης και της αλληλοαποδοχής. Σε χώρες που παρατηρούνται έντονα μεταναστευτικά ρεύματα, ιδιαίτερα τις τελευταίες δεκαετίες, πρόθεση θα πρέπει να είναι η εξασφάλιση ίσων ευκαιριών των μαθητών ανεξάρτητα από εθνική ή φυλετική καταγωγή. Γι’ αυτό οι χώρες σήμερα επιβάλλεται να προβούν  σε αλλαγές στο εκπαιδευτικό τους σύστημα για να καλύψουν τις νέες ανάγκες που έχουν διαμορφωθεί, αλλά και τις δίκαιες διεκδικήσεις των κοινωνικών ομάδων.

Σε αυτό το πλαίσιο διαμορφώνονται ως βασικές αρχές της διαπολιτισμικής εκπαίδευσης οι εξής:

·       Οι διαφορετικοί πολισμοί έχουν ισότιμη αλληλεπίδραση

·       Όλα τα παιδιά πρέπει να έχουν ίση εκπαιδευτική μεταχείριση

·       Η εκπαίδευση οφείλει να καθοδηγεί τα παιδιά στην κατανόηση, ανοχή και ειρηνική συμβίωση

Οι στόχοι, λοιπόν της διαπολιτισμικής εκπαίδευσης συνοψίζονται στα παρακάτω σημεία:

·       Ανάκτηση ικανοτήτων που συμβάλλουν στην εποικοδομητική συμβίωση μέσα σ ΄ ένα πολυπολιτισμικό κοινωνικό ιστό. Φέρει όχι μόνο την αποδοχή και το σεβασμό του διαφορετικού, αλλά και την αναγνώριση της πολιτισμικής ταυτότητας κάθε ομάδας μέσα από μια καθημερινή προσπάθεια διαλόγου και συνεργασίας

·       Αξιοποίηση των διάφορων πολιτισμών για να εμποδίσει το σχηματισμό στερεοτύπων και προκαταλήψεων, πραγματοποιώντας μια εκπαιδευτική διαδικασία που δίνει ουσία στα ανθρώπινα δικαιώματα

·       Εξάλειψη διακρίσεων και αποκλεισμού, λαμβάνοντας υπόψη κοινωνικές και πολιτισμικές ιδιαιτερότητες. Η διαπολιτισμική εκπαίδευση δε διδάσκει την ανοχή για το διαφορετικό. Δημιουργεί το πνευματικό υπόβαθρο που επιτρέπει την εκτίμηση για το διαφορετικό, ώστε να δημιουργηθούν  ανοικτές κοινωνίες, πολιτισμικά αρμονικές, που θα διακρίνονται από ισονομία και αλληλοκατανόηση. Έτσι, η διαπολιτισμική εκπαίδευση συμβάλλει στην καλλιέργεια ενός γνήσιου δημοκρατικού φρονήματος.

 

 

Ωστόσο, βασικές προϋποθέσεις για την αποτελεσματική λειτουργία του διαπολιτισμικού σχολείου είναι:

1.     Αποβολή ρατσιστικής αντιμετώπισης των αλλοδαπών εκ μέρους των εκπαιδευτικών

2.     Στάση αξιοπρέπειας προς τους μαθητές διαφορετικών πολιτιστικών καταβολών

3.     Οι αλλοδαποί μαθητές έχουν υποχρεώσεις όταν εισέρχονται στο νέο σχολικό περιβάλλον. Η ομαλή συμβίωση με Έλληνες μαθητές στον ίδιο σχολικό χώρο και η δημιουργική συνεκπαίδευση απαιτούν κάποιου είδους ανεκτικότητα προς τον πολιτισμό των Ελλήνων. Η αποδοχή των αξιών τους, των ηθικών αντιλήψεών τους, των εθίμων τους, αλλά και ο γενικότερος σεβασμός για τη χώρα που τους υποδέχτηκε δεν μπορούν να αποσιωπηθούν.

Η υλοποίηση της διαπολιτισμικής εκπαίδευσης απαιτεί συγκεκριμένες αλλαγές που θα ήταν καλό να γίνουν στα σχολεία όπως:

·       Μετάδοση πνεύματος κοσμοπολιτισμού από τη διδασκαλική κοινότητα στα πλαίσια της διαπολιτισμικής αγωγής στο χώρο του σχολείου

·       Το διαπολιτισμικό σχολείο δεν πρέπει να περιορίζεται στα δεσμευτικά όρια της μετάδοσης στείρων τεχνοκρατικών γνώσεων, αλλά να καλλιεργεί κλίμα διαλόγου και ελεύθερης διατύπωσης απόψεων, ώστε οι μαθητές να αναπτύσσουν ανοχή και σεβασμό για τις απόψεις των άλλων που διαφέρουν από τις δικές τους

·       Οι εκπαιδευτικοί με τη σειρά τους επωμίζονται το χρέος και την ευθύνη να διαμορφώσουν πολίτες που δε θα είναι δέσμιοι παρωχημένων αντιλήψεων και προσεγγίσεων. Αυτό θα το πετύχουν εάν έχουν ευκρινείς και σαφείς δημοκρατικές στάσεις και αξίες, ικανότητες θέασης και διαχείρισης των πραγμάτων από διάφορες πλευρές, χειριζόμενοι με ευχέρεια τα θέματα που αφορούν τη διαφορετικότητα, αλλά και τα όποια προβλήματα προκύπτουν από τη συνύπαρξη και αλληλεπίδραση μεταξύ των εθνοπολιτισμικών ομάδων. Προς αυτή την κατεύθυνση η παρακολούθηση επιμορφωτικών σεμιναρίων θα είχε πολλαπλά οφέλη.

Κλείνοντας αυτή την περιεκτική προσέγγιση του σύγχρονου διαπολιτισμικού σχολείου, ευχής έργο θα ήταν να δοθεί εφεξής η δέουσα βαρύτητα σε μια εναλλακτική προσέγγιση της εκπαίδευσης που θα κάλυπτε όλες τις σύγχρονες, τρέχουσες ανάγκες των πολυπολιτισμικών κοινωνιών. Η ισότιμη πρόσβαση όλων των παιδιών στην εκπαίδευση αποτελεί θεμελιώδες και αναφαίρετο ανθρώπινο δικαίωμα. «Το να αρνείσαι σε κάποιον τα ανθρώπινα δικαιώματα σημαίνει πως αμφισβητείς την ίδια την ανθρώπινη φύση του.» (Νέλσον Μαντέλα)

ΤΕΡΖΟΠΟΥΛΟΥ ΦΕΝΙΑ ΠΕ02

ΠΑΙΔΕΙΑ ΣΥΓΧΡΟΝΟΙ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΙΣΜΟΙ

 

                       «ΠΑΙΔΕΙΑ … δύναμις θεραπευτική της ψυχής»

Στη σύγχρονη εποχή των ραγδαίων εξελίξεων διεθνώς, αποτελεί βαθιά συνείδηση πως η παιδεία οφείλει να είναι η βάση κάθε μελλοντικού σχεδιασμού. Στη συνείδηση των λαών και των πολιτικών τους ηγεσιών έχει ωριμάσει όλο και περισσότερο ότι οποιοσδήποτε θεσμικός, οικονομικός, κοινωνικός και άλλος σχεδιασμός πρέπει να ξεκινά και να στηρίζεται σ΄ ένα σταθερό υπόβαθρο: την ολόπλευρη καλλιέργεια του ατόμου μέσα από την παιδεία και τον πολιτισμό.

Τις τελευταίες δεκαετίες η χώρα μας και ιδιαίτερα η παιδεία μας τίθενται ενώπιον νέων προκλήσεων που είναι υποχρεωμένες ν’ αντιμετωπίσουν. Εφεξής και για πολλές δεκαετίες ό,τι σχετίζεται με την παιδεία, σχεδιάζεται, πράττεται και αναπόφευκτα εκτιμάται με βάση τις νέες αυτές πραγματικότητες: την πραγματικότητα των διεθνών ανακατατάξεων, της ηλεκτρονικής επανάστασης, της Ενωμένης Ευρώπης, αλλά και την πραγματικότητα των νέων αξιών που διαμορφώνονται σήμερα. Αυτές οι νέες αξίες θα προσδιορίσουν την πορεία του τόπου μας στον αιώνα που διανύουμε και υποχρεωτικά θ’ αποτελέσουν τη βάση του σχεδιασμού της ελληνικής εκπαίδευσης για τα επόμενα χρόνια.

Μέσα στις νέες πραγματικότητες που δημιουργήθηκαν ανήκει και η καθιέρωση ή επανεκτίμηση νέων αξιών. Αξίες, όπως η προστασία του φυσικού περιβάλλοντος, η υπεράσπιση των ανθρώπινων δικαιωμάτων, ο σεβασμός της πολιτιστικής παράδοσης κάθε λαού, η διασφάλιση της παγκόσμιας ειρήνης, η εξασφάλιση της ελευθερίας και η εδραίωση ουσιαστικής δημοκρατίας  πρέπει να προβάλλονται και να υποστηρίζονται διεθνώς με πραγματική έμφαση.

Μέσα, λοιπόν, σ΄ αυτό το πλέγμα των νέων συγκυριών που έχουν διαμορφωθεί, αναπόφευκτη ανάγκη είναι η ανάδυση ενός νέου ανθρωπισμού στην παιδεία, που επαναφέρει τον άνθρωπο ως αξία, έναν άνθρωπο συμφιλιωμένο με τις προαναφερθείσες αξίες. Αυτός ο νέος ανθρωπισμός δίνει στην παιδεία του ανθρώπου πρωτεύουσα και καθοριστική θέση για τη διαμόρφωση ενός πολίτη, ελεύθερου κριτικά, δημιουργικά και δημοκρατικά σκεπτόμενου, με αξιοπρέπεια και προσωπικότητα, μα προπάντων με ιδανικά.

Έτσι, η σύγχρονη ανθρωπιστική παιδεία, αποβλέποντας στην ολοκληρωμένη ανάπτυξη του ανθρώπου ως ατόμου, αλλά και ως μέλους της κοινωνίας στην οποία διαβιεί, οφείλει να επιδιώκει:

·       Να καλλιεργεί τις  πνευματικές  του δυνάμεις, δυναμώνοντας την κρίση του και αναπτύσσοντας τα ενδιαφέροντά του

·       Να διαμορφώνει μια ηθική προσωπικότητα με ισχυρή θέληση, ευαισθησία, αυτογνωσία, συναισθηματική και ψυχολογική ωριμότητα, αισθητική καλλιέργεια

·       Να τον καταστήσει έναν υπεύθυνο και σωστό μέλος της κοινωνίας, διαποτίζοντάς τον με συναίσθηση των καθηκόντων και των δικαιωμάτων του μέσα στο κοινωνικό σύνολο, με συνείδηση της ευθύνης του και με αισθήματα συναδελφικότητας και συνεργασίας

·       Να τον κρατά σε επαφή με την πνευματική παράδοση του τόπου του και με τις κατακτήσεις της ανθρωπότητας, ώστε, συνταιριάζοντας την παράδοση με τις ανάγκες του παρόντος και του μέλλοντος, ν’ ανυψωθεί σε μια ελεύθερη και ολοκληρωμένη προσωπικότητα, δυναμική και δημιουργική

Υπό το πρίσμα των βασικών στόχων που μια σύγχρονη ανθρωπιστική προσέγγιση της παιδείας και δη της εκπαίδευσης οφείλει να υπηρετεί, ο εκπαιδευτικός αναπόφευκτα επωμίζεται πολλαπλές ευθύνες που δεν περιορίζονται μόνο στην παροχή όλο και περισσότερων γνώσεων στο μαθητή, αλλά στη διάπλαση ενός ανθρώπου που θα αντλεί, θα αξιολογεί και θα χρησιμοποιεί τη γνώση.

Γι’ αυτό εμείς, οι εκπαιδευτικοί, οφείλουμε να αγωνιζόμαστε για ένα δημιουργικό και δημοκρατικό σχολείο, το σχολείο της γνώσης και του πολιτισμού, ανοιχτό στην ζωή και στην κοινωνία, που καλλιεργεί τις αξίες της αλληλεγγύης, της ειρήνης, της κοινωνικής δικαιοσύνης. Ένα σχολείο που  καλλιεργεί την αγωνιστική στάση ζωής και διαμορφώνει ενεργούς πολίτες με αίσθημα αμφισβήτησης, χειραφέτησης, αλλά και δημιουργικότητας. Ως εκπαιδευτικοί της νέας εποχής έχουμε μόνο μια επιλογή: να ανταποκριθούμε με τόλμη, φαντασία και δημιουργικότητα στις σύγχρονες προκλήσεις, αλλά και να χαράξουμε νέους δρόμους, πεδία δράσης, πρακτικές. Να διαμορφώσουμε μια νέα εκπαιδευτική φιλοσοφία!

Κλείνοντας, ας μην ξεχνάμε πως η απελευθέρωση του ανθρώπου από την καταπίεση περνά αναγκαστικά μέσα από την απελευθέρωση από τον ίδιο του τον εαυτό. Σ΄ αυτό  καθοριστικός παράγοντας αναδεικνύεται διαχρονικά  η ποιότητα και ο χαρακτήρας της παιδείας που λαμβάνει. Γι΄ αυτό, παραφράζοντας το στίχο του ποιητή, «θέλει αρετή και τόλμη ,όχι μόνο η ελευθερία, αλλά και η παιδεία!».

 

ΤΕΡΖΟΠΟΥΛΟΥ ΦΕΝΙΑ ΠΕ02

 

 

 

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΗ ΑΠΑΝΤΗΣΗ ΕΡΜΗΝΕΥΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΙΟΥ

Ν. ΕΓΓΟΝΟΠΟΥΛΟΣ

Δοκίμιο περί της ανισότητος των ανθρωπίνων φυλών

Συσχετίζοντας τον τίτλο με το περιεχόμενο του ποιήματος, να σχολιάσετε το θέμα που πιστεύετε ότι τίθεται στο ποίημα. Να τεκμηριώσετε την απάντησή σας με κειμενικές ενδείξεις.

Η αναφορά περί ανισότητος είναι ο τίτλος του βιβλίου του Άρθουρ Ιωσήφ Γκομπινό, για να υποστηρίξει την ανωτερότητα της αρίας φυλής. Το βιβλίο του υπήρξε ανασκευασμένο και εξελιγμένο ευαγγέλιο των χιτλερικών. Αυτός είναι ο λόγος που ο Νίκος Εγγονόπουλος χρησιμοποιεί ως τίτλο ενός αντιρατσιστικού ποιήματος τον τίτλο του Γκομπινό, με προμετωπίδα «ξεχνιέται ο Αδόλφος Χίτλερ;». Ο ποιητής επιλέγει να εστιάσει όχι στην κοινή ρίζα των ανθρώπων αλλά στο αναπόδραστο τέλος για να αναδείξει το εφήμερο της ζωής ως «τερατώδες κοινό γνώρισμα τ ανθρώπου». Το ποίημα αφορμάται από ένα κοινωνικό και πολιτικό φαινόμενο, πολυδιάστατο, παγκόσμιο και, όπως αποδεικνύεται διαρκώς, ανατριχιαστικά διαχρονικό, τον ρατσισμό, τη μισαλλοδοξία, την εχθρική αντιμετώπιση του «άλλου», του ανθρώπου που φέρει διαφορετική φυλετική, εθνική, θρησκευτική ταυτότητα. Δεν έχει γίνει συνείδηση των ανθρώπων σήμερα, τόσα χρόνια μετά τα στρατόπεδα συγκέντρωσης και τη θανάτωση εκατομμυρίων αθώων ανθρώπων σε αυτά, πως ο ρατσισμός αποτελεί μια κακοφορμισμένη πληγή για την κοινωνία μας και πως εξακολουθούν να υπάρχουν ανάμεσά μας άνθρωποι που δεν ξέχασαν τον Αδόλφο Χίτλερ και λατρεύουν ακόμα τις ιδέες του.

Κειμενικές ενδείξεις (ενδεικτικά):

Ο τίτλος του ποιήματος, που είναι ειρωνικός.

Η ρητορική ερώτηση («ξεχνιέται ο Αδόλφος Χίτλερ;»), που προσδίδει ζωντάνια, αμεσότητα και παραστατικότητα, ενώ, παράλληλα, θέλει να αφυπνίσει και να προβληματίσει, υπενθυμίζοντας ένα πρόσωπο που σημάδεψε την παγκόσμια ιστορία και έβαψε με το αίμα χιλιάδων αθώων τις σελίδες της. Ουσιαστικά τονίζει ότι δεν πρέπει να ξεχαστεί ο άνθρωπος που αιματοκύλησε την ανθρωπότητα. Τίθεται μάλιστα στην αρχή ως προβληματισμός προκειμένου να «μην ξεχάσουμε τον Χίτλερ.

Η αξιοποίηση της μεικτής γλώσσας («των αδυνάτων αδύνατο», «ποτές δεν εκατάφερα», «γιομάτοι μίσος») και του λιτού, προφορικού, κουβεντιαστού λόγου σε συνδυασμό με τον εσωτερικό μονόλογο του ποιητή εκφράζει τον προβληματισμό του και απευθύνεται με τόνο ειρωνικό, πίκρα και κριτική διάθεση σε όσους διακρίνουν τους ανθρώπους σε ανώτερους και κατώτερους, διακατέχονται από μίσος γι αυτούς που έχουν διαφορετικό χρώμα ή θρησκεία και προέρχονται από διαφορετική φυλή.

Η χρήση α προσώπου, που προσδίδει αμεσότητα και οικειότητα, απηχεί τις προσωπικές απόψεις του ποιητικού υποκειμένου το οποίο καταδικάζει απερίφραστα τις αντιλήψεις περί διάκρισης των ανθρώπων και τις αποτρόπαιες πολιτικές που βασίστηκαν σε αυτές. 

 

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΠΟΙΗΜΑΤΟΣ Α.ΧΙΟΝΗ

«ΤΑ ΧΕΡΙΑ»

ΘΕΜΑΤΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ

Η πικρία και η απογοήτευση του ποιητικού υποκειμένου για την αδυναμία των ανθρώπων να χρησιμοποιήσουν σωστά τα χέρια τους που δηλώνει την αποξένωση και την απομάκρυνση των ανθρώπων μεταξύ τους.

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟΙ ΚΕΙΜΕΝΙΚΟΙ ΔΕΙΚΤΕΣ

v Τίτλος = προϊδεάζει το θέμα του ποιήματος και τον προβληματισμό του για τη χρήση τους/ έμφαση

v Γ’ ρηματικό πρόσωπο = αποστασιοποίηση του ποιητικού υποκειμένου από τον τρόπο που αξιοποιούν άσκοπα τα χέρια τους οι σύγχρονοι άνθρωποι/ αντικειμενικότητα στις παρατηρήσεις τους/ καθολικότητα του προβλήματος

v Χρήση διπλής παύλας= παρατίθενται τα ειρωνικά σχόλια του ποιητή για την αμήχανη και άστοχη χρήση των χεριών που υποδηλώνει την ψυχρότητα των ανθρώπινων σχέσεων στην εποχή μας

v Παρομοίωση = εκφράζεται η αδυναμία και απουσία ζωντάνιας στον τρόπο που οι άνθρωποι κρεμούν τα χέρια τους, δηλώνοντας την ανθρώπινη ανημποριά και απροσωπία της εποχής/ εκφραστική δύναμη – ζωηρότητα στο λόγο

v Εικονοπλαστικός λόγος = περιγράφονται οι επιπτώσεις της άχρηστης και άγονης χρήσης των χεριών, καθώς οι άνθρωποι ξεχνούν να αγκαλιάσουν το συνάνθρωπό τους, ωστόσο παράλληλα απομακρύνονται από την ενασχόληση με την Τέχνη και δη την ποίηση/ ωραιοποίηση λόγου, αισθητική απόλαυση δέκτη, αμεσότητα - ζωντάνια

Διαπίστωση επίκαιρη στη σύγχρονη εποχή γιατί:

v Κυριαρχία τεχνολογίας έχει αποξενώσει τους ανθρώπους μεταξύ τους

v Πνεύμα καταναλωτισμού και υλισμού έχουν απομακρύνει τον άνθρωπο από την ουσία των διαπροσωπικών σχέσεων και την ενασχόληση με τα πνευματικά

v Πανδημία/ καραντίνα/ υγειονομική κρίση επέτειναν την ψυχρότητα στην εκδήλωση των ανθρώπινων συναισθημάτων μέσα από ενέργειες όπως η χειραψία, η αγκαλιά, το φιλί

v Συνθήκες αφιλόξενου περιβάλλοντος στα αστικά κέντρα – έξαρση φαινομένων κοινωνικής παθογένειας διαμορφώνουν κλίμα αμηχανίας και απάθειας στις ανθρώπινες σχέσεις και στην ανθρώπινη επαφή 

ΤΕΡΖΟΠΟΥΛΟΥ ΦΕΝΙΑ ΦΙΛΟΛΟΓΟΣ Α.Π.Θ.

 

ΑΝΑΛΥΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΤΟΥ ΑΠΟΣΠΑΣΜΑΤΟΣ «Η ΣΟΝΑΤΑ ΤΟΥ ΣΕΛΗΝΟΦΩΤΟΣ»

Η ηρωίδα, σ’ ένα από τα πιο δυνατά σημεία του ποιήματος, περνά την αφήγησή της στις στιγμές εκείνες που, ίσως ως ανάμνηση του παρελθόντος, έχει την αίσθηση πως έξω από τα σπίτια περνά ο αρκουδιάρης με την ταλαιπωρημένη και βρόμικη αρκούδα του. Ένα πέρασμα αργό και βασανιστικό, αφού η αρκούδα είναι πια γριά και πολύ βαριά, και σηκώνει καθώς περπατά ένα σύννεφο σκόνης, το οποίο είναι σαν ιδιότυπο θυμίαμα του απόβραδου.

Ο υπαινικτικός και αλληγορικός παραλληλισμός ανάμεσα στην πορεία της γερασμένης αρκούδας και τη ζωή μιας γυναίκας, αποδίδει με ιδιαίτερη σκληρότητα το απαιτητικό και βασανιστικά ψυχοφθόρο πλαίσιο των αξιώσεων που υπήρχε απέναντι στη γυναίκα των περασμένων δεκαετιών.

Ο αρκουδιάρης φτάνει στην περιοχή αργά πια, όταν τα παιδιά έχουν επιστρέψει στο σπίτι από το παιχνίδι τους για να δειπνήσουν, κι οι γονείς τα κρατούν μέσα, έστω κι αν εκείνα ακούν ή αντιλαμβάνονται το αργό περπάτημα της γριάς αρκούδας. Κι εκείνη κουρασμένη περπατά, χωρίς να ξέρει ή να μπορεί να ελέγξει προς τα που, έχοντας κερδίσει μόνο τη σοφία που της προσέφερε η για χρόνια μοναχική της πορεία. Σοφία που της υπενθυμίζει πως παρά την κούρασή της οφείλει να ακολουθεί το αφεντικό της, διότι η όποια απειθαρχία στη θέλησή του θα έχει για εκείνη επώδυνες κυρώσεις.  

Η αρκούδα που έχει πια γεράσει δεν μπορεί να εκτελεί το συνηθισμένο της πρόγραμμα∙ δεν μπορεί πια να χορεύει και να φορά τη δαντελένια σκουφίτσα -που έκανε πιο αισθητή τη συσχέτισή της με μια γυναίκα-, για να διασκεδάζει τα παιδιά, τους αργόσχολους και τους απαιτητικούς. Η όλη σκηνοθεσία της παράστασης, που για χρόνια έδινε και δίνει η αρκούδα, υποδηλώνουν έμμεσα τη διαρκή υποχρέωση της γυναίκας να παραμερίζει τις δικές της ανάγκες και να πασχίζει για να ευχαριστήσει όλους τους άλλους γύρω της. Είναι η μάνα που αδιάκοπα προστρέχει στις επιθυμίες και στις ανάγκες των παιδιών της∙ είναι η σύζυγος που οφείλει να φροντίζει τις απαιτήσεις του άντρα της∙ μα συνάμα είναι κι η ερωμένη που οφείλει να στολίζει τον εαυτό της, προκειμένου να είναι αρεστή και αποδεκτή. Η αναφορά, μάλιστα, στη «δαντελένια σκουφίτσα», στο στοιχείο καλλωπισμού της αρκούδας, υπαινίσσεται την αντιμετώπιση της γυναίκας ως διακοσμητικού στοιχείου στο πλαίσιο της κοινωνικής και ατομικής της ζωής.

Το πέρασμα του χρόνου και η συνεχής προσπάθεια, ωστόσο, έχουν κουράσει τόσο πολύ την αρκούδα, ώστε είναι πια έτοιμη να δηλώσει τη διάθεσή της για παραίτηση απ’ όλη αυτή την αδιάκοπη εκμετάλλευση και υποτίμηση που βιώνει. Είναι έτοιμη να αντιδράσει απέναντι στα συμφέροντα των άλλων, απέναντι στις ίδιες της τις ανάγκες, αλλά και απέναντι στη ζωή, αφήνοντας τον εαυτό της στην έστω αργή έλευση του θανάτου. Είναι, πολύ περισσότερο, έτοιμη ακόμη και να δείξει την ανυπακοή της απέναντι στο θάνατο, κερδίζοντας τη μάχη μαζί του μέσα από τη συνέχεια της ζωής, αλλά και μέσα από την επώδυνα αποκτημένη γνώση της ζωής, που μπορεί να προχωρήσει πέρα και πάνω απ’ τη σκλαβιά της. Η ύστατη αυτή ανυπακοή μπορεί να βρει την έκφρασή της μέσα από τη δράση των απογόνων της (μεταφορικά των παιδιών της αρκούδας – κυριολεκτικά των νέων γυναικών), καθώς κάθε επόμενη γενιά είναι μια συνέχεια της ζωής, και άρα μια νίκη απέναντι στο θάνατο, και συνάμα η γνώση, η επίγνωση και η συνειδητοποίηση της σκλαβιάς μεταφερόμενες στις επόμενες γενιές λειτουργούν αφυπνιστικά γι’ αυτές και τις ωθούν σε μια καίρια αντίδραση.

Η ανυπακοή της αρκούδας στα συμφέροντα των άλλων και στους κρίκους των χειλιών της που την κρατούν αιχμαλωτισμένη, και την καθιστούν για χρόνια αντικείμενο εκμετάλλευσης, δεν μπορεί, ωστόσο, να εκφραστεί με άλλο τρόπο, πέρα από τη συνέχιση της κερδοφόρας για τον αρκουδιάρη παρουσίας της, με το τελευταίο της παιχνίδι∙ με το να πλαγιάσει στο χώμα και να αφήσει τα παιδιά να πατάνε πάνω στην κοιλιά της. Ακόμη κι η εγκατάλειψη της προσπάθειας, ακόμη και η ανυπακοή της αρκούδας, αφήνει τελικά περιθώρια για να συνεχιστεί η εκμετάλλευσή της∙ με μόνη διαφορά πως πλέον δεν θα προσπαθεί, θα δέχεται απλώς παθητικά την παιχνιδιάρικη διάθεση των μικρών της πελατών να ασχολούνται μαζί της.

Η τελική ανυπακοή, πάντως, της αρκούδας απέναντι στο θάνατο μπορεί να λάβει ένα είδος δικαίωσης μόνο με τη συνέχεια της ζωής, μέσω των απογόνων, καθώς και με το πέρασμα της αποκτημένης γνώσης στις επόμενες γενιές ως μέσου προειδοποίησης και ως κάλεσμα για έγκαιρη αντίδραση.

Η ανυπακοή απέναντι στον πόνο και στη ζωή είναι, βέβαια, ένας αγώνας που η αρκούδα γνωρίζει πως δεν μπορεί να κερδίσει, γι’ αυτό κι είναι διατεθειμένη να τον εγκαταλείψει παραιτούμενη απ’ την ίδια τη ζωή, έστω κι αν αντιλαμβάνεται πως ο θάνατος δεν μπορεί να επέλθει τόσο γρήγορα ή τόσο απλά.

Όπως δηλώνεται μέσα από το ρητορικό ερώτημα του ποιήματος «Μα ποιος μπορεί να παίξει ως το τέλος αυτό το παιχνίδι;», η σκλαβιά της αρκούδας συνεχίζεται χωρίς δυνατότητα διαφυγής κι εκείνη αναγκάζεται να υπακούσει στο λουρί και στους κρίκους της∙ αναγκάζεται να υποταχθεί στα δεσμά της. Διαπίστωση που υποδηλώνει το μάταιο κάθε προσπάθειας της αρκούδας να αντιδράσει απέναντι στην αιχμαλωσία της.

Η αρκούδα αναγκάζεται να συνεχίσει την παράστασή της χαμογελώντας με τα σκισμένα της χείλη στις πενταροδεκάρες που της ρίχνουν∙ λέγοντας ευχαριστώ, γιατί οι αρκούδες που γεράσανε το μόνο που έμαθαν να λένε είναι ευχαριστώ. Μια πολύ έντονη αποτύπωση της σκλαβιάς που βιώνουν οι γυναίκες και μια ακόμη πιο σκληρή υπενθύμιση πως είναι όχι μόνο αναγκασμένες να πασχίζουν για την ελάχιστη αναγνώριση απ’ τη μεριά των άλλων, μα και να τους ευχαριστούν για τα ψήγματα ανταπόδοσης που τους δίνουν.

Ο Γιάννης Ρίτσος είτε γιατί έχει κατά νου μια προγενέστερη εποχή είτε γιατί δε διστάζει να φανερώσει και τις πλέον σκληρές πτυχές του βίου των γυναικών, υπαινίσσεται στοιχεία πολύ επώδυνα, τα οποία φέρνουν στην επιφάνεια την ιδιότυπη σκλαβιά των περισσότερων γυναικών, που είναι αναγκασμένες να ζουν για τους άλλους, και να πασχίζουν για τη φροντίδα των άλλων.

Για την αρκούδα-γυναίκα το ζήτημα δεν είναι πια οι απλές χαρές της ζωής και η ανάγκη για ελευθερία, είναι πολύ περισσότερο ζήτημα επιβίωσης, εφόσον η γερασμένη αρκούδα έχει φτάσει στο έσχατο σημείο να θέλει πια να παραιτηθεί πλήρως απ’ τη ζωή, τόσο εξαντλημένη απ’ την αθλιότητα της αιχμαλωσίας της. Και ως στοιχείο εμφανέστατης αντίθεσης, απέναντι στη γερασμένη αρκούδα βρίσκονται τα μικρά παιδιά, που της ρίχνουν πενταροδεκάρες, για να την ανταμείψουν για τη διασκέδαση που τους προσφέρει. Κίνηση που θα μπορούσε να θεωρηθεί εξαιρετικά μειωτική, αν δεν προερχόταν από ανυποψίαστα παιδιά, τα οποία σαφώς και δεν αντιλαμβάνονται το δράμα που παίζεται μπροστά στα μάτια τους. Έτσι, τα μικρά παιδιά διατηρούν την ομορφιά τους -κυρίως την εσωτερική ομορφιά τους-, ακριβώς γιατί δεν κατανοούν σε ποιου είδους μαρτύριο συναινούν με την παρουσία και με τις πενταροδεκάρες τους.  

 ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ

ΚΕΦΑΛΑΙΑ Α,Β, Γ, Δ, Ε ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ - ΚΡΗΤΙΚΟ ΖΗΤΗΜΑ

ΟΜΑΔΑ Α’

Α1. Να αποδώσετε το περιεχόμενο των παρακάτω ιστορικών εννοιών: «Ηνωμένη Αντιπολίτευσις», «Ροπαλοφόροι», «Κοινωνιολογική Εταιρεία».

Μονάδες 15

Α2. Να αντιστοιχίσετε τα παρακάτω γεγονότα με τις κατάλληλες ημερομηνίες:

ΣΤΗΛΗ Α	ΣΤΗΛΗ Β
Συμφωνία Μουρνιών Κυδωνίας	4 Αυγούστου 1936
Ομιλία Βενιζέλου στην πλατεία Συντάγματος Αθήνα	2 Νοεμβρίου 1905
Επιβολή Δικτατορίας Μεταξά	1903
Οργάνωση Λεπροκομείου Σπιναλόγκας	30 Μαΐου 1913
Συνθήκη Λονδίνου	5 Σεπτεμβρίου 1910

 

Μονάδες 10

Α3. Ποια ήταν τα αποτελέσματα της Επανάστασης στο Θέρισο (1905);

Μονάδες 12

Α4. Να αναφερθείτε στα πολιτικά γεγονότα της περιόδου 1928 – 1933 στην Ελλάδα.

Μονάδες 13

ΟΜΑΔΑ Β΄

Γ1. Με βάση τις ιστορικές σας γνώσεις και τα ιστορικά παραθέματα που ακολουθούν, να αναφερθείτε στα γεγονότα του κινήματος στο Γουδί (15 Αυγούστου 1909).

Μονάδες 25

 

ΠΗΓΗ 1 Σε αυτές τις συνθήκες ιδρύθηκε, τον Μάιο του 1909, ο Στρατιωτικός Σύνδεσμος, μια οργάνωση κατώτερων αξιωματικών. Τα μέλη του Συνδέσμου δυσφορούσαν τόσο για το ότι η βασιλική οικογένεια προωθούσε τους ευνοούμενους της στο στράτευμα όσο και για την κακή κατάσταση των ενόπλων δυνάμεων. Η πολιτική ηγεσία επιχείρησε, αρχικά, να διαπραγματευτεί με τον Σύνδεσμο. Όταν, όμως, προσπάθησε, στις 12 Αυγούστου 1909, να συλλάβει την ηγεσία του, ο Σύνδεσμος, αφού ανέθεσε την αρχηγία του στον συνταγματάρχη Νικόλαο Ζορμπά, προχώρησε, στις 15 Αυγούστου 1909, στην εκδήλωση κινήματος με κέντρο το στρατόπεδο στο Γουδί (περιοχή της Αθήνας). Καθώς η κυβέρνηση δεν διέθετε δυνάμεις για να αντιμετωπίσει τους κινηματίες, δέχτηκε τους όρους τους. Τότε αυτοί επέστρεψαν στις θέσεις τους, διατηρώντας, ωστόσο, στο ακέραιο την οργάνωσή τους. Ο Σύνδεσμος ζητούσε, κυρίως, την αναδιοργάνωση των ενόπλων δυνάμεων. Αυτό πρακτικά σήμαινε την απομάκρυνση από το στράτευμα των πριγκίπων, δηλαδή του διαδόχου Κωνσταντίνου και των άλλων γιων του βασιλιά, αίτημα που ικανοποιήθηκε αμέσως. Η κίνηση αυτή αποτελούσε προΰπόθεση για την κατάργηση της ευνοιοκρατίας και την ανεμπόδιστη βαθμολογική εξέλιξη όλων των αξιωματικών. Παράλληλα, η ηγεσία του κινήματος διατύπωσε και κάποια γενικότερα, αν και θολά, αιτήματα που αφορούσαν μεταρρυθμίσεις στη διοίκηση του κράτους, στην οικονομία, στη δικαιοσύνη και στην εκπαίδευση. Το γεγονός ότι οι μη στρατιωτικοί στόχοι του κινήματος ήταν γενικοί και αόριστοι δεν εμπόδισε την υιοθέτηση τους από την ελληνική κοινωνία. Αντιθέτως, μάλλον συνέβαλε στο να λειτουργήσει το κίνημα του 1909 ως καταλύτης που προκάλεσε μια έκρηξη γενικότερων λαϊκών αιτημάτων, τα οποία στρέφονταν κατά της «συναλλαγής» και συνοψίζονταν στο αόριστο αλλά σίγουρα επιτακτικό αίτημα της «Ανόρθωσης» του κράτους. Στις 14 Σεπτεμβρίου 1909 ο λαός της Αθήνας, μ’ ένα εντυπωσιακό συλλαλητήριο που οργανώθηκε από τον Σύνδεσμο και διάφορες επαγγελματικές οργανώσεις, εξέφρασε την υποστήριξή του προς το κίνημα.

ΠΗΓΗ 2

 «Ο Στρατιωτικός Σύνδεσμος ποθεί όπως η θρησκεία μας υψωθή εις τον εμπρέποντα ιερόν προορισμό της, όπως η Διοίκησις της χώρας καταστή χρηστή και έντιμος, όπως η Δικαιοσύνη απονέμεται ταχέως μετ’ αμεροληψίας και ισότητος προς άπαντας εν γένει τους πολίτας αδιακρίτως τάξεως, όπως η Εκπαίδευσις του Λαού καταστή λυσιτελής διά τον πρακτικόν βίον και τας στρατιωτικάς ανάγκα της χώρας [...] και τέλος όπως τα οικονομικά ανορθωθώσι, [...], ώστε αφ’ ενός μεν ο σχεδόν πενόμενος ελληνικός λαός ανακουφισθή εκ των επαχθών φόρων, ους ήδη καταβάλλει και οίτινες ασπλάχνως κατασπαταλώνται προς διατήρησιν πολυτελών και περιττών υπηρεσιών και υπαλλήλων, χάριν της απαισίας συναλλαγής, αφ’ ετέρου δε καθορισθώσι θετικώς τα όρια εντός των οποίων δύνανται ν’ αυξηθώσιν αι δαπάναι διά την στρατιωτικήν της χώρας παρασκευήν και διά την συντήρησιν του στρατού και του στόλου εν ειρήνη.»

Ν. Ζορμπάς, Απομνημονεύματα, Αθήνα 1925, σ. 17.

ΘΕΜΑ Δ1

Λαμβάνοντας υπόψη τα κείμενα που ακολουθούν και αξιολογώντας τις ιστορικές σας γνώσεις, να αναφερθείτε στα αίτια σύγκρουσης του βασιλιά με το Βενιζέλο και στα γεγονότα του εθνικού διχασμού μέχρι και τη συγκρότηση της κυβέρνησης Βενιζέλου στην Θεσσαλονίκη.

Μονάδες 25

ΚΕΙΜΕΝΟ Ι

Η απόσταση ανάμεσα στους δύο άνδρες δεν είναι τυχαία. Ο Κωνσταντίνος και ο Βενιζέλος συνεργάστηκαν στους βαλκανικούς πολέμους, ως στρατιωτικός ηγέτης της Ελλάδας ο ένας ως διπλωματικός ο άλλος, και συνέχισαν μετά την ανάρρηση του Κωνσταντίνου στο θρόνο το 1913 , όταν δολοφονήθηκε ο πατέρας του. Η έκρηξη όμως του Α΄ Παγκοσμίου πολέμου το επόμενο έτος οδήγησε σε μια ανεπανόρθωτη ρήξη μεταξύ τους. Ο βασιλιάς Κωνσταντίνος ήταν πεισμένος για την ανωτερότητα των γερμανικών όπλων κι ήθελε να παραμείνει η Ελλάδα ουδέτερη. Ο Βενιζέλος , εξίσου πεισμένος ότι θα θριάμβευε η Αντάντ, ήταν υπέρ της παρέμβασης στο πλευρό των Αγγλογάλλων. Η σύγκρουση τους έθεσε επί τάπητος το ζήτημα της συνταγματικής θέσης του θρόνου και έριξε τη χώρα στη χειρότερη πολιτική κρίση της ιστορίας της. Τελικά οι Δυνάμεις της Αντάντ παρενέβησαν χωρίς να πολυνοιαστούν για τους καλούς τρόπους που επιτάσσει το διεθνές Δίκαιο και το 1917 ο Κωνσταντίνος οδηγήθηκε σε αναγκαστική εξορία. Η Θεσσαλονίκη έπαιξε κάθε άλλο παρά αμελητέο ρόλο σ΄ αυτά τα γεγονότα καθώς το 1916 ο Βενιζέλος σχημάτισε δική του προσωρινή κυβέρνηση εκεί και η αντιπαλότητα της πόλης με την Αθήνα πήρε νέο θανάσιμο νόημα.

 Μ. Μazower , Θεσσαλονίκη, Πόλη των Φαντασμάτων, Χριστιανοί, Μουσουλμάνοι και Εβραίοι. 1453 – 1950,εκδ. Αλεξάνδρεια, Αθήνα 2006, σελ. 366

ΚΕΙΜΕΝΟ ΙΙ

Το 1913, ο Βασιλιάς Γεώργιος Α΄ δολοφονείται στη Θεσσαλονίκη και τον διαδέχεται ο γιος του, Κωνσταντίνος Α΄. Η ρήξη δεν άργησε να έρθει μεταξύ των δύο πολιτικών ηγετών. Το 1915, ξεκινούν οι διαφωνίες και ο Βενιζέλος παραιτείται, μια κίνηση που δηλώνει από τη μία πράξη διαμαρτυρίας και από την άλλη ήθελε την επιβεβαίωση του λαού ότι τον επιθυμούσε για Πρωθυπουργό. Στις εκλογές του 1915, λαμβάνει την επιβεβαίωση που ζητούσε, καθώς επανεκλέγεται, αλλά μετά από λίγους μήνες ο Βενιζέλος καταθέτει για ακόμη μια φορά την παραίτησή του, λόγω των διαφωνιών του με τον Βασιλιά Κωνσταντίνο.

Λίγο αργότερα, ο Βενιζέλος θα μεταβεί στη Θεσσαλονίκη και θα σχηματίσει επαναστατική κυβέρνηση, γνωστή ως «Κυβέρνηση Εθνικής Αμύνης». Επρόκειτο για μια κυβέρνηση, ουσιαστικά, που δεν ήταν νόμιμη, αλλά αυθαίρετη, και με διάφορα μέσα προσπαθεί να καταλάβει τη διακυβέρνηση της χώρας. Έτσι, λοιπόν, έχουμε από τη μια μεριά τον Κωνσταντίνο στην Αθήνα και από την άλλη τον Βενιζέλο στη Θεσσαλονίκη.

Ουσιαστικά, ολόκληρη η φύση του Εθνικού Διχασμού στηριζόταν στο εξής δίλημμα: να εισέλθει η Ελλάδα στον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο ή όχι; Και αν ναι, με ποια μεριά; Με τις Κεντρικές Δυνάμεις ή με τους Συμμάχους; Έτσι, ο Κωνσταντίνος υποστήριζε την ουδετερότητα της χώρας, καθώς η είσοδος στον πόλεμο με τη γερμανική πλευρά δε μπορούσε να πραγματοποιηθεί λόγω της ένταξης της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας και της Βουλγαρίας, άμεσων αντιπάλων της Ελλάδας, με τις Κεντρικές Δυνάμεις. Από την άλλη, ο Βενιζέλος είχε διαφορετικά σχέδια. Ονειρευόταν περισσότερα εδάφη για την Ελλάδα, καθώς ήθελε να απελευθερώσει τους αλύτρωτους ελληνικούς πληθυσμούς. Έτσι, επιθυμούσε η Ελλάδα να εισέλθει στον πόλεμο και συγκεκριμένα, στο πλευρό της Entente, που προέβλεπε ότι θα βγει νικήτρια από αυτόν τον πόλεμο.

---

·        Παπαδάκης, Νικόλαος Εμμανουήλ (2017), Ελευθέριος Βενιζέλος, ο Άνθρωπος, ο Ηγέτης, Τόμος Α΄, Χανιά: Εκδόσεις του Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών και Μελετών Ελευθέριος Κ. Βενιζέλος

·        Συλλογικό Έργο (2017), Η Κυβέρνηση της Θεσσαλονίκης, η κορύφωση της σύγκρουσης δύο κόσμων, Έκδοση από: Ίδρυμα της Βουλής των Ελλήνων, Ίδρυμα μελετών Χερσονήσου του Αίμου (ΙΜΧΑ), Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών και Μελετών Ελευθέριος Βενιζέλος

 

ΤΕΡΖΟΠΟΥΛΟΥ ΦΕΝΙΑ ΦΙΛΟΛΟΓΟΣ Α.Π.Θ.